Forex (Foreign Exchange), para birimlerinin birbirine karşı alınıp satıldığı küresel döviz piyasasıdır. Günlük işlem hacmiyle dünyanın en büyük finansal piyasasıdır; merkezi bir borsası yoktur, işlemler bankalar ve aracı kurumlar arasındaki ağ üzerinden yürür.
Nasıl işler
İşlemler daima çift üzerinden yapılır: EUR/USD, bir euronun kaç dolar ettiğini gösterir. Bir çiftte pozisyon açmak, birinci para birimini alıp ikincisini satmak demektir. Pozisyon ters işlemle kapatılır; aradaki kur farkı kâr ya da zarardır.
Piyasa hafta içi 24 saat açıktır: Pazartesi sabahı Asya seansıyla başlar, Cuma akşamı New York kapanışıyla biter. Hafta sonu kapalıdır. Seanslar birbirini izlediği için işlem hacmi gün içinde değişir; Londra ve New York seanslarının çakıştığı saatler en yoğun dönemdir.
Kaldıraç ve Türkiye’deki sınır
Kaldıraç, teminatınızdan daha büyük bir pozisyon taşımanızı sağlar. Türkiye’de bireysel yatırımcı için üst sınır 10 kattır ve hesap açılışında 50.000 TL asgari teminat aranır (SPK düzenlemesi). Yani 50.000 TL teminatla en fazla 500.000 TL büyüklüğünde pozisyon taşınabilir.
Kaldıraç kazancı büyüttüğü kadar zararı da büyütür. 10 kat kaldıraçla açılan bir pozisyonda kurun yüzde 1 ters hareket etmesi, teminatın yüzde 10’unu götürür. Teminat yeterlilik oranı belirlenen seviyenin altına düştüğünde aracı kurum pozisyonu otomatik kapatır.
Türkiye’de forex
Kaldıraçlı işlemler yalnızca SPK lisanslı aracı kurumlar üzerinden yapılabilir. Lisanslı kurumların listesi SPK’nın sitesinde yayımlanır; lisanssız ya da yurt dışı merkezli platformlar Türkiye’de bu hizmeti sunamaz ve bu platformlarda yaşanan mağduriyetlerde yasal koruma bulunmaz.
Maliyet kalemleri üç tanedir: alış-satış farkı (spread), taşıma maliyeti (swap) ve varsa komisyon. Kısa vadeli işlemde spread, gecelik taşınan pozisyonda swap belirleyici olur.
Somut örnek
50.000 TL teminatı olan bir yatırımcı 10 kat kaldıraçla 500.000 TL büyüklüğünde EUR/USD pozisyonu açar. Kur beklediği yönde yüzde 1 hareket ederse 5.000 TL kâr eder — teminatının yüzde 10’u. Ters yönde yüzde 1 hareket ederse aynı tutarda zarar eder. Yüzde 5’lik ters hareket teminatın yarısını götürür.
Bu simetri forexin temel gerçeğidir: kaldıraç getiriyi değil, pozisyon büyüklüğünü artırır. Risk yönetimi — zarar durdur (stop-loss) seviyesi belirlemek ve pozisyon büyüklüğünü teminata göre sınırlamak — bu yüzden tekniğin değil, işin kendisinin parçasıdır.
İlgili terimler: Parite
