Editör: Enver Adıgüzel
Tokenize varlıklar 65 milyar doları aştı, ancak Wall Street’i daha hızlı ve ucuz hale getirmeyi vadeden bu teknoloji rahatsız edici bir riski de beraberinde getiriyor. Finansal sürtünmeyi ortadan kaldıran anlık takas, otomatik işlem ve birbirine bağlı piyasalar, aynı zamanda bir sonraki krizi de hızlandırabilir.
IMF 65 milyar dolarlık tokenize varlık buldu
Uluslararası Para Fonu (IMF), Ekim 2026 Küresel Finansal İstikrar Raporu’nun “Tokenizasyonu Ölçeklendirmek: Yeni Verimlilikler, Yeni Kırılganlıklar” başlıklı üçüncü bölümünde tokenizasyonun finansal istikrar üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Rapor, blok zinciri tabanlı finansal araçların ihraç, işlem, takas, hesaplaşma ve servis süreçlerini programlanabilir defterlerde birleştirerek geleneksel piyasaları nasıl dönüştürebileceğini inceliyor.
Rakamlar dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor. IMF’ye göre repo sözleşmeleri ve stablecoin’ler hariç tutulduğunda, tokenize edilmiş gerçek dünya varlıkları 31 Temmuz itibarıyla yaklaşık 65,1 milyar dolara ulaştı. Bunun 30,4 milyar dolarlık kısmını tokenize kredi, 17,5 milyar dolarlık kısmını ise para piyasası fonları oluşturdu.
Tokenize hisse senetleri 2,3 milyar dolar ile görece küçük kaldı. Buna karşılık tokenize repo işlemleri günlük ortalama 303 milyar dolarlık işlem hacmine ulaştı; bu da kurumsal yatırımcıların teminatı daha verimli taşıma konusundaki artan ilgisini yansıtıyor. IMF, tokenize reponun işlem zamanlamasına daha fazla esneklik ve hassasiyet katarak likidite yönetimini destekleyebileceğini belirtti.
Hızlı takasın bedeli var
Tokenizasyon, geleneksel finansal altyapının on yıllardır peşinde koştuğu şeyi vadediyor: daha hızlı işlemler, daha az aracı, otomatik uyum ve hiç kapanmayan piyasalar. IMF, tokenize hisse senedi işlemlerinin yarısından fazlasının ABD’nin normal piyasa saatleri dışında gerçekleştiğini tespit etti. İşlemlerin yaklaşık yüzde 80’i bir paydan daha az miktarda yapıldı; IMF bunun kesirli mülkiyete yönelik talebi yansıtabileceğini belirtti.
Ancak bir bedeli var. Geleneksel finansal sistemler, kurumlara işlemleri mutabakata bağlama, likidite sağlama ve beklenmedik aksaklıkları yönetme zamanı tanıyan gecikmeler içeriyor. Blok zinciri tabanlı takas ise bu nefes alma aralıklarını ortadan kaldırabiliyor. IMF, programlanabilir teminatın, otomatik teminat tamamlama çağrılarının ve kesintisiz işlemin, piyasalar sorunla karşılaştığında zorunlu tasfiyeleri hızlandırabileceği uyarısını yaptı.
Birbirine bağlı platformlar arasında yeniden kullanılan teminat, daha yüksek kaldıracı da destekleyebilir; bu da finansal stresin kurumlar ve piyasalar arasında çok daha hızlı yayılmasına yol açabilir. Akıllı sözleşmeler ise yazılıma, altyapı sağlayıcılarına ve dış veri kaynaklarına bağımlılık getiriyor. IMF raporunda, bileşenlerin birbirine bağlanabilirliğinin koordinasyonu ve sermaye verimliliğini artırabileceği, ancak aynı zamanda birbirine bağlı uygulamalar arasında bulaşma ve kaldıracı yayarak operasyonel saldırı yüzeyini genişlettiği belirtildi.
Dört engel adaptasyonu yavaşlatıyor
Kurumsal ilginin artmasına rağmen tokenize piyasalar hâlâ parçalı, görece likit değil ve operasyonel aksaklıklara açık durumda. IMF raporu, daha geniş benimsenmeyi engelleyen dört temel sorun tespit etti. Bunlar hukuki kesinlik, düzenleyici netlik, blok zinciri ağları arasında birlikte çalışabilirlik ve güvenilir takas varlıklarının eksikliği olarak sıralandı.
Merkez bankası parası, potansiyel olarak daha güvenli bir takas temeli sunuyor. Buna karşılık özel stablecoin’ler ve tokenize mevduatlar ek kredi, likidite ve yoğunlaşma riskleri taşıyor. IMF, teknolojiden bağımsız düzenleme, daha güçlü denetim, devre kesiciler ve istikrarı bozan otomatik tasfiyelere karşı koruma önlemleri önerdi.
IMF şimdilik sistemik riskleri sınırlı görüyor, çünkü tokenize piyasalar hâlâ görece küçük. Ancak rapor ilginç bir çelişkiye de işaret ediyor: tokenizasyonun en büyük ticari cazibesi olan finansal işlemlerden sürtünmeyi kaldırmak, piyasaların şoklara dayanmasına yardımcı olan mekanizmaları da ortadan kaldırabilir. IMF raporunda, sürtünmeyi, tamponları ve geleneksel olarak şokları emmeye yardımcı olan aracılık düzenlemelerini azaltarak bu özelliklerin kırılganlıkların nasıl biriktiğini ve şokların piyasalar ile altyapılar arasında nasıl iletildiğini de değiştirebileceği belirtildi.
Kaynak: IMF
